LỜI TÒA SOẠN
Từ những bản làng cheo leo nơi non cao, từng nhịp sống đang âm thầm đổi thay nhờ ánh sáng của công nghệ số. Không chỉ giúp người dân rút ngắn quãng đường đến với thông tin, tri thức và các dịch vụ thiết yếu, công nghệ còn mở ra những cơ hội mới để phát triển sinh kế, nâng cao dân trí, củng cố niềm tin vào một tương lai tốt đẹp hơn. Sự hiện diện của công nghệ ở vùng sâu, vùng xa vì thế không chỉ là bước tiến của hạ tầng, mà còn là hành trình lan tỏa công bằng phát triển, để không ai bị bỏ lại phía sau trên con đường đi tới hiện đại hóa đất nước.
Tuyến bài “Khi công nghệ vượt núi, băng rừng đến bản làng” ghi nhận những chuyển biến rõ nét trong đời sống kinh tế - xã hội của đồng bào dân tộc thiểu số, từ tiếp cận dịch vụ công, giáo dục, y tế đến sản xuất, tiêu thụ nông sản trong hành trình chuyển đổi số nơi vùng cao…
Kể chuyện bằng ngôn ngữ của thời đại số
Từ bếp lửa bản làng đến màn hình điện thoại, thanh niên vùng cao tỉnh Quảng Ninh đang mang văn hóa DTTS lên mạng xã hội. Chỉ bằng những tấm ảnh hay video mộc mạc, họ kể chuyện quê hương theo cách rất riêng: Chân thật, hiện đại và đầy tự hào.
Không chạy theo trào lưu giật gân hay nội dung câu view, câu like, những thanh niên trẻ đã chọn cách kể chuyện mộc mạc: Lễ cấp sắc của người Dao được ghi lại từ góc nhìn con cháu trong nhà; điệu Soóng Cọ của người Sán Chỉ vang lên hòa cùng tiếng cười bản làng; nghề đan lát của người Tày hay chỉ đơn giản là bữa cơm quây quần bên bếp lửa mùa đông…
Những khuôn hình không quá trau chuốt, kỹ xảo nhưng đủ mộc mạc, chân thật để người xem cảm nhận được chiều sâu văn hóa và hơi thở vùng cao. Theo ông Bách Tùng Lâm, Phó Phòng Văn hóa - Thông tin xã Quảng Đức, sự tham gia của thanh niên đã tạo nên cách tiếp cận mới cho công tác bảo tồn văn hóa của địa phương.
“Trước đây, việc gìn giữ bản sắc văn hóa DTTS chủ yếu dựa vào các nghệ nhân cao tuổi. Giờ đây, thanh niên đã trở thành lực lượng kế tiếp, sáng tạo hơn, kể chuyện bằng ngôn ngữ của thời đại số. Đây là một tín hiệu rất đáng mừng”, ông Bách Tùng Lâm nhận định.
Sự lan tỏa ấy không chỉ hướng ra bên ngoài mà còn tạo kết nối ngay trong gia đình, cộng đồng. Nhiều bà, nhiều mẹ lần đầu thấy bộ trang phục do chính tay mình thêu, vá được con cháu giới thiệu trước ống kính với sự phấn khởi.
“Các cháu quay mà tôi cứ cười mãi. Không ngờ cái áo mình khâu lại được đưa lên mạng cho nhiều người xem và nhiều người thích thú”, bà Triệu Thị Sần ở xã Ba Chẽ chia sẻ.
Tạo sinh kế mới từ những câu chuyện kể online
Dù hạ tầng internet ở một số thôn, bản vùng cao còn hạn chế, song điều đó không ngăn được khát vọng của thế hệ trẻ vùng cao trong việc làm chủ không gian số. Trong bối cảnh cả nước có hơn 79 triệu người dùng mạng xã hội, thanh niên vùng cao Quảng Ninh cũng hòa nhịp vào dòng chảy ấy.
Từ những thôn bản nép mình bên sườn núi, họ bật 4G trên chiếc điện thoại cũ kỹ mà cả gia đình vẫn trân quý, để gửi đi âm sắc tiếng hát Then, nhịp Soóng Cọ hay hơi ấm bếp lửa mùa Đông của người Dao, người Tày. Những đoạn livestream run tay hay video quay vội trở thành lát cắt chân thật, sống động và đầy tự hào về cuộc sống vùng cao hôm nay.
Một trong những gương mặt tiêu biểu là chàng trai trẻ người Tày Trương Mạnh Hùng, sinh năm 1992 ở xã Bình Liêu. Xuất phát từ niềm yêu thích chụp ảnh và mong muốn giới thiệu vẻ đẹp quê hương, Hùng rong ruổi khắp núi rừng biên giới, ghi lại những khoảnh khắc đặc trưng nhất: Từ “sống lưng khủng long” mờ sương, những buổi hát Then bên suối, ruộng bậc thang mùa gặt đến lễ hội hoa sở cuối năm...
Những hình ảnh, video của Hùng đăng tải trên Facebook, YouTube đã tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Nhớ lại kỷ niệm đáng nhớ về lần chụp bộ ảnh sống lưng khủng long tại huyện Bình Liêu cũ, nay là xã Hoành Mô với những con đường mòn trên đỉnh núi, Hùng hào hứng: “Tôi đăng ảnh vào buổi sáng, đến tối thì các nhà nghỉ ở Bình Liêu gần như kín chỗ. Du khách đến đông chưa từng thấy, ai cũng nóng lòng đến trải nghiệm ở Sống lưng khủng long”.
Từ việc quảng bá hình ảnh, Hùng tiếp tục tiến thêm một bước khi phối hợp cùng người dân địa phương xây dựng các tour du lịch cộng đồng, trải nghiệm leo núi, khám phá văn hóa và thưởng thức ẩm thực của đồng bào DTTS.
Cảnh quan thiên nhiên và văn hóa các DTTS dần trở thành sinh kế mới, mở ra hướng phát triển bền vững cho cộng đồng. Thực tế này cũng củng cố thêm quan điểm của chính quyền địa phương khi xác định du lịch cộng đồng là một trong những hướng đi trọng tâm giai đoạn 2025 - 2030.
Trong công cuộc chuyển đổi số, nhiều phụ nữ trẻ vùng cao cũng đang khẳng định vai trò của mình. Trường hợp chị Chíu Thị Hiền, 27 tuổi, người Dao Thanh Phán ở thôn Bản Pạt, xã Lục Hồn là một ví dụ.
Tốt nghiệp THPT và từng theo học ngành nông lâm ở trường đại học, Hiền lựa chọn TikTok để chia sẻ đời sống sinh hoạt, các vị thuốc truyền thống và văn hóa của người Dao Thanh Phán và Hiền sử dụng Zalo để quảng bá, bán các sản phẩm thuốc Nam của gia đình.
“Mấy năm gần đây, giới trẻ dùng Zalo, TikTok rất nhiều. Nhận thấy rõ điều này như một trào lưu, tôi đi học thêm cách sử dụng công nghệ rồi đăng đều đặn hơn một năm nay và được nhiều người ủng hộ”, Hiền chia sẻ.
Và cứ thế, tinh thần “kể chuyện bản làng” của thanh niên vùng cao Quảng Ninh ngày càng mạnh mẽ. Khi gốc rễ văn hóa đủ sâu, chỉ với một chiếc điện thoại và sự chân thật, câu chuyện quê hương vẫn có thể chạm đến trái tim của hàng triệu người và mở ra những cánh cửa phát triển mới cho vùng cao.
.jpg)
